Site navigatie
Home Artikelen Maatschappij Slavernij en emancipatie in perspectief
Slavernij en emancipatie in perspectief
Written by Riaz Ahmadali   

Onder 'slavernij' verstaan we in beginsel de toestand, waarbij een mens eigendom is van een ander mens. Onder 'emancipatie' verstaan we het streven naar bevrijding, gelijkgerechtigdheid, zelfstandigheid en eerlijker maatschappelijke verhoudingen. In dit artikel zullen we nagaan, in hoeverre de islam slavernij toestaat en in hoeverre de mensheid anno 2003 als geëmancipeerd kan worden beschouwd.

Beknopte slavernijhistorie

In de oudheid steunden beschavingen in Europa, Voor-Azië en Egypte in zekere mate op slavenarbeid. Geen enkel regerend lichaam heeft in die periode ooit getracht de slavernij af te schaffen. Ook het christendom erkende de slavernij als sociaal instituut.

In de vroege middeleeuwen waren bepalend voor de positie van de slaven het besluit van de Romeinse keizer Valentinianus II in 377, dat de verkoop van slaven verbood. Ook de aanbevelingen van paus Gregorius de Grote (ca. 600), die tot algemene vrijlating strekten, kunnen in dit verband genoemd worden.

Het grote slavenreservoir Afrika werd vanaf de 14e eeuw geëxploiteerd. De ontdekking van Amerika in 1492 leidde tot nieuwe ontwikkelingen in de slavernij. De indianen werden beschouwd als onwillige en onbekwame werkers, en zodoende werden de negerslaven uit Afrika aangevoerd naar de Europese koloniën. Volgens minimale schattingen zijn ongeveer 20 miljoen mensen uit Afrika als slaven verscheept.

In de 17e eeuw zijn de eerste aanzetten te vinden van een anti-slavernijbeweging, en wel in de kringen van verontruste christelijke groepen. In de 18e eeuw zijn het Piëtisme en de Verlichting de twee grote stromingen, die de strijd tegen de slavernij algemeen maken. De slavenhandel werd wettelijk in het begin van de 19e eeuw afgeschaft, maar ging illegaal nog ongeveer een halve eeuw door. De strijd tegen de slavernij leidde tot de afschaffing ervan in Groot-Brittannië (1833), Frankrijk (1848, tijdens de revolutie), Nederland (1863), de Verenigde Staten van Amerika (1865), Portugal (1878) en Brazilië (1888).

Staat de islam slavernij toe?

Vele schrijvers menen, dat de islam slavernij toestaat. De waarheid is echter anders. De islam erkent wel het bestaan van slavernij (en de Profeet Mohammed trof slavernij aan in de Arabische maatschappij ten tijde van zijn missie), maar dat betekent niet dat het wordt toegestaan; integendeel stelt de Koran op verschillende plaatsen dat het vrijlaten van slaven en krijgsgevangenen een goede daad is. Merk op dat de Koran deze wijsheid meer dan 1400 jaar geleden vermeldde, terwijl nog geen 200 jaar geleden de slavernij binnen de 'beschaafde' Westerse wereld nog in haar bloeiperiode verkeerde!

Enkele andere voorbeelden:

  • de Koran noemt in hoofdstuk 90 "het bevrijden van een slaaf" in één adem met het voeden van een hongerige wees, hetgeen aangeeft dat bevrijding van slaven zeer gewenst is.
  • De Koran stelt in 2:213, dat alle mensen één volk zijn; er is dus geen onderscheid in rang, stand, etc.
  • De Koran stelt in 4:25 dat het een vrije toegestaan is met een slaaf te huwen; ook hieruit blijkt de gelijkheid in rang van alle leden van het menselijk ras.
  • De profeet Mohammed (vrede zij met hem) zei in zijn welbekende Afscheidsrede: "Een arabier is niet beter dan een niet-arabier; noch is de blanke man beter dan de zwarte of de zwarte beter dan de blanke; behalve dan door het Godsbewustzijn (taqwa) dat hij verkregen heeft"; er is dus slechts onderscheid in rechtschapenheid.
  • Een overlevering uit Tirmidhi luidt: "Geef de arbeider zijn loon, voordat zijn zweet is opgedroogd". Deze uitspraak is geheel en al in strijd met het concept van slavernij, waarbij loonbetaling niet voorkomt.

De islam geeft dus volstrekt geen rechtvaardiging voor slavernij. Integendeel wordt gesteld dat alle mensen gelijk zijn en dat er bij God slechts onderscheid bestaat in rechtschapenheid; dus niet in ras, positie, geslacht of andere uiterlijke kenmerken.

De weg naar emancipatie

Als we het begrip "slavernij" in een ruimer perspectief bekijken en de soorten van verslaving en onderdrukking in de definitie opnemen, merken we dat er nog vele vormen van slavernij bestaan. Voorbeelden zijn raciale slavernij (rassendiscriminatie), politieke slavernij (dictatuur), economische slavernij (uitbuiting van arbeiders door kapitalisten), slavernij aan onwetendheid en bijgeloof en sociale slavernij (kastenstelsel, onderdrukking van vrouwen), enz. De meest gevaarlijke vormen van slavernij zijn echter die van onszelf. Hieronder vallen slavernij aan de eigen lage begeerten (zoals hebzucht, ijdelheid en seks) en slavernij aan slechte gewoonten (zoals drank- en drugsmisbruik, maar ook eet-, tv-, computer- en gokverslavingen). Zolang deze zaken op grote schaal voorkomen, kan gesteld worden dat de mensheid anno 2003 nog steeds niet volledig geëmancipeerd is. En als we voormeld Koranvers uit hoofdstuk 90 (waarin wordt gesteld dat het bevrijden van een slaaf een deugdzame daad is) op de hedendaagse maatschappij toepassen, houdt dat in dat wij onszelf moeten bevrijden van onze verkeerde verslavingen. Slechts op die manier kan een samenleving worden gevormd, waarin vrede en gelijkheid tussen de verschillende rangen, standen en klassen bestaat, en waarin morele normen en waarden de boventoon voeren.

Bij het herdenken van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 2003 is het dus zeker gepast, dat wij ons voornemen om alle vormen van slavernij af te schaffen, vooral de soorten die wij onszelf opleggen. Zodoende zal de mensheid een steeds hogere tree bereiken op de ladder van emancipatie.

Bronnen:

  • Encarta encyclopedie
  • De Heilige Koran
  • Artikel van N.A. Faruqui (Lahore, Pakistan)

Een samenvatting werd gepubliceerd in ‘De West’ (2 juli 2003) en in ‘Dagblad Suriname’ (10 juli 2003).

 
Make Text Bigger Make Text Smaller Reset Text Size